मराठी
बाजरी लहान बियाणे असलेल्या गवतांचा अत्यंत वैविध्यपूर्ण संच आहे, जो चारा आणि सामाजिक अन्नासाठी अन्नधान्य पिके म्हणून जगभरात व्यापकपणे पूर्ण आहे. बाजरी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या बहुतेक प्रजाती पिनासी समुदायातील आहेत, परंतु काही बाजरी इतर विविध टॅक्साच्या देखील आहेत.
विविध प्रकारच्या बाजरींच्या पौष्टिक रचनेच्या बाबतीत प्रथिने, सूक्ष्म अन्नद्रव्ये आणि फायटोकेमिकल्सचा चांगला स्रोत म्हणून काम करतात. त्यात 65-75% कर्बोदके, 2-5% चरबी, 15-20% आहारातील फायबर आणि 7-12% प्रथिने असतात. बाजरीच्या प्रथिनांचे अत्यावश्यक अमीनो ऍसिड प्रोफाइल मक्यासारख्या विविध तृणधान्यांपेक्षा आरोग्यदायी असते. बाजरीमध्ये कमी क्रॉस-लिंक केलेले प्रोलामिन असतात, जे बाजरीच्या प्रथिनांच्या उच्च पचनक्षमतेमध्ये योगदान देणारे अतिरिक्त घटक असू शकतात. तृणधान्याच्या प्रथिनांप्रमाणेच, बाजरीतील प्रथिने हे लायसिनचे कमी स्रोत आहेत, परंतु ते लाइसिन समृद्ध भाज्या (शेंगायुक्त) आणि पशु प्रथिने यांच्याशी उत्तम प्रकारे पूरक आहेत जे उच्च जैविक मूल्यांचे पौष्टिकदृष्ट्या संतुलित संमिश्र तयार करतात. बारीक धान्यांच्या तुलनेत बाजरी अधिक पौष्टिक असते. लहान बाजरी फॉस्फरस आणि लोहाचा चांगला स्रोत आहे. बाजरी फायटेट्स, पॉलीफेनॉल्स, टॅनिन, अँथोसायनिन्स, फायटोस्टेरॉल आणि पिनाकोसॅनॉलसह अँटिऑक्सिडंट क्रियाकलापांमध्ये योगदान देते आणि वृद्धत्व आणि चयापचय रोगांमध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते. सर्व बाजरीमध्ये उच्च अँटिऑक्सिडेंट क्रियाकलाप असतात.
मोती बाजरी (बाजरी) मोती बाजरीमध्ये प्रथिने (12-16%) तसेच लिपिड्स (4-6%) मोठ्या प्रमाणात असतात. त्यात 11.5% आहारातील फायबर असते. दाहक आतड्यांसंबंधी रोगाचा धोका कमी करण्यासाठी आतड्यांतील अन्नाच्या संक्रमणाची वेळ वाढवणे आवश्यक आहे. मोती बाजरीत नियासिनचे प्रमाण इतर सर्व तृणधान्यांपेक्षा जास्त असते. त्यात फॉलीकेट, मॅग्नेशियम, लोह, तांबे, जस्त आणि जीवनसत्त्वे ई आणि बी- कॉम्प्लेक्स देखील असतात. इतर बाजरीच्या तुलनेत यात उच्च ऊर्जा सामग्री आहे. त्यात कॅल्शियम आणि असंतृप्त चरबी देखील भरपूर असतात जे आरोग्यासाठी चांगले असतात.
फिंगर बाजरी (नाचणी) फिंगर बाजरी कॅल्शियमचा सर्वात श्रीमंत स्त्रोत आहे (300-350 mg/100g) नाचणीमध्ये सर्वात जास्त खनिज सामग्री आहे. त्यात प्रथिने (6-8%) आणि चरबी (1.5-2%) कमी प्रमाणात असतात. फिंगर बाजरी प्रथिने सल्फर समृद्ध अमीनो ऍसिड सामग्रीमुळे अद्वितीय आहेत. धान्यांमध्ये उत्कृष्ट माल्टिंग गुणधर्म आहेत आणि ते दुग्धजन्य पदार्थ म्हणून वापरण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर ओळखले जातात. त्यात उच्च अँटिऑक्सिडेंट क्रियाकलाप आहे.
ज्वारी (ज्वारी) ज्वारीच्या प्रथिनांचा मुख्य भाग हा प्रोलामिन (कॅफिरिन) आहे ज्यामध्ये स्वयंपाक करताना पचनक्षमता कमी करण्याचे वैशिष्ट्य आहे जे विशिष्ट आहार गटांसाठी आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरू शकते. स्वयंपाक करताना ज्वारीतील प्रथिने इतर तृणधान्य प्रथिनांपेक्षा कमी पचण्याजोगे असतात, जे काही आहारातील गटांसाठी आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरू शकतात. यामध्ये प्रथिने, फायबर, थायामिन, रिबोफ्लेविन, फॉलिक ॲसिड आणि कॅरोटीन भरपूर प्रमाणात असते. त्यात भरपूर प्रमाणात लोह, जस्त आणि सोडियमसह पोटॅशियम, फॉस्फरस आणि कॅल्शियम असते.
फॉक्सटेल बाजरी (काकुम) त्यात कार्बोहायड्रेट्सचे प्रमाण जास्त असते. यामध्ये तांदळाच्या तुलनेत दुप्पट प्रथिने असतात. त्यात तांबे आणि लोहासारखी खनिजे असतात. हे पोषक तत्वांचा एक यजमान प्रदान करते, एक गोड नटी चव आहे आणि सर्वात पचण्याजोगे आणि गैर-एलर्जीक धान्यांपैकी एक मानले जाते.
कोड बाजरी यात उच्च प्रथिने सामग्री (11%), कमी चरबी (4.2%) आणि खूप जास्त फायबर सामग्री (14.3%) आहे. कोडो बाजरीमध्ये ब जीवनसत्त्वे विशेषत: नियासिन, पायरीडॉक्सिन आणि फॉलिक ॲसिड तसेच कॅल्शियम, लोह यांसारखी खनिजे भरपूर प्रमाणात असतात. , पोटॅशियम, मॅग्नेशियम आणि जस्त. त्यात लेसिथिनची उच्च मात्रा असते आणि मज्जासंस्था मजबूत करण्यासाठी उत्कृष्ट आहे.
बाजरी ग्लूटेन-मुक्त, अत्यंत पौष्टिक आणि आहारातील फायबर समृद्ध आहे. ते कॅल्शियम, लोह, फॉस्फरस इत्यादींसह सूक्ष्म पोषक घटकांनी समृद्ध असतात. त्यांचा ग्लायसेमिक इंडेक्स (GI) कमी असतो कारण त्यामुळे रक्तातील साखरेमध्ये मोठी वाढ होत नाही. बाजरी हा आपल्या दैनंदिन आहाराचा अविभाज्य भाग असावा. बाजरीमधील आहारातील फायबरमध्ये पाणी शोषून घेण्याची आणि मोठ्या प्रमाणात वाढ करण्याची गुणधर्म असते. हे आतड्यात अन्नाचा संक्रमणाचा वेळ वाढवते जे आतड्यांसंबंधी दाहक रोगाचा धोका कमी करण्यास मदत करते आणि शरीरात डिटॉक्सिफायिंग एजंट म्हणून कार्य करते.
बाजरी ॲन्टी ॲसिडिक आणि ग्लूटेन फ्री आहे, ते टाइप 2 मधुमेह टाळण्यास मदत करते. रक्तदाब कमी करण्यासाठी ते प्रभावी आहे. गॅस्ट्रोइंटेस्टाइनल स्थिती जसे गॅस्ट्रिक अल्सर किंवा कोलन कर्करोगाचा धोका कमी करते. बद्धकोष्ठता, जास्त गॅस, फुगणे आणि पेटके येणे यासारख्या समस्या दूर करा. बाजरी आपल्या आतील परिसंस्थेमध्ये प्रोबायोटिक फीडिंग मायक्रो फ्लोरा म्हणून काम करते. बाजरीशी संबंधित 5 महत्त्वाची वस्तुस्थिती.
पोषणाचे पॉवरहाऊस: बाजरीमध्ये भरपूर खनिजे आणि वनस्पती-निर्मित पोषक घटक फायटो-न्यूट्रिएंट्स असतात. बाजरीमध्ये लिग्नान म्हणून आवश्यक फायटोन्यूट्रिएंट असते जे हृदयरोगाचा धोका कमी करण्यास मदत करते. मोती बाजरी अघुलनशील फायबरमध्ये समृद्ध असतात आणि चांगले पचन करण्यास मदत करतात आणि त्यांच्या कर्करोगविरोधी गुणधर्मांसाठी देखील ओळखले जातात. फॉक्सटेल बाजरीमध्ये केवळ मॅग्नेशियम समृद्ध नाही जे रक्तदाब पातळी नियंत्रित करण्यास मदत करते, त्यामध्ये लोह आणि कॅल्शियम देखील जास्त असते जे रोग प्रतिकारशक्ती वाढविण्यास मदत करतात. दुसरीकडे, ज्वारी हा बाजरीचा ग्लूटेन-मुक्त प्रकार आहे जो सेलिआक रोगाने ग्रस्त असलेल्यांसाठी फायदेशीर आहे. एकंदरीत, बाजरी हे लहान पॉवर-पॅक पोषक पदार्थ आहेत आणि निरोगी जीवनशैलीसाठी आवश्यक आहेत.
लठ्ठपणा, मधुमेह आणि हृदयविकाराचा झटका येण्यामुळे लोकांमध्ये आरोग्याविषयी जागरुकता अचानक वाढली आहे. निरोगी आहाराच्या निवडी करण्याची गरज आहे, आणि जे जागरूक आहेत त्यांच्यासाठी, बाजरी खूप प्रभाव पाडत आहे जीवनशैलीच्या आजारांनी ग्रस्त असलेल्यांसाठी बाजरी निरोगी पर्याय म्हणून बळकट होत आहे, मग ते मधुमेह, हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोग, आतड्यांसंबंधी विकार किंवा ग्लूटेनची ऍलर्जी असो. .