Senyesemane
Milete li 'nile tsa ema teko ea nako' me li bile teng pele ho Indus Valley Civilization. E 'nile ea boleloa litemaneng tsa khale ka ho fetisisa tsa Yajurveda e le priyan gava (foxtail millet), aanava (barnyard millet) le shyaamaka (millet ea monoana), e bileng teng pele ho Mehla ea Bronze ea 4500 BCE.
Li-millet ke tsa sehlopha sa lijo tsa lijo-thollo, tse tsejoang ka phepo e nepahetseng sebakeng seo. Matsatsing a pejana, pele ho Phetohelo ea Botala, raese le koro e ne e le lijo-thollo tse ka sehloohong tse fumanehang. Ka lebaka la litlhoko tse fapaneng tsa mosebetsi, ke batho ba bang feela libakeng tse itseng ba neng ba khona ho reka le ho fumana lijalo tsena. Nakong ea temo, lijo-thollo tsa nyalothe li hloka letsete le lenyenyane la lipeo tse nang le kotulo e ngata, 'me li ka hola habonolo e le sejalo se nang le pula, se thusang ho boloka temo.
Sehloohong sena, Ngaka Karthiyayini Mahadevan, Hlooho, Bophelo bo Botle le Bophelo bo Botle ho Columbia Pacific Communities, e re thusa ho utloisisa hore na ho kenya li-superfoods tse nyane lijong tsa hau tsa letsatsi le letsatsi ho ka u thusa joang ka kakaretso.
E ile ea fetoha lijo-thollo tse ratoang har'a lihlopha tse fokolang tse neng li sebetsa ka thata letsatsi lohle ka lebaka la boleng ba eona ba phepo. Millet ke lijo-thollo tse nang le matla a mangata a nang le boleng bo phahameng ba phepo e nepahetseng, 'me sebaka se seng le se seng sa libaka se nkile li-millet tse itseng bakeng sa tšebeliso ea tsona ea kamehla. India, nyalothe e ne e le lijo-thollo tse neng li tumme ka ho fetisisa ho fihlela lilemong tse 50 tse fetileng.
Millet ke lijo-thollo tse nyane tse hlokang boiteko bo fokolang, chefo e bolaeang likokoanyana le manyolo hore li hōle mobung o ka thōko.
Li arotsoe ka mefuta e 'meli, li-millet tse kholo le tse nyenyane, ho ea ka boholo ba tsona le sebaka sa ho lema. Mabele (jowar) le perela nyalothe (bajra) li sebelisoa haholo k'honthinenteng ea India. Sehlopha sa nyalothe se senyane se kenyelletsa nyalothe ea monoana (ragi), nyalothe ea foxtail (kangni), nyalothe (kutki) joalo-joalo.

Kaha mechine e neng e nka boholo ba mosebetsi o boima oa matsoho, ho ile ha fetoha mokhoa oa bophelo, ’me tlhokahalo ea lijo e ile ea theoha ho fihlela palo ea batho e eketseha. Phetohelo ea Botala e ile ea finyella tlhokahalo e ntseng e eketseha ka ho eketsa chai ea kotulo ka manyolo le lik'hemik'hale, e leng se fanang ka lijo bakeng sa malapa a mangata. Lihlahisoa tsa raese le koro li ile tsa eketseha ho ba mameno a mangata. Empa, liphetoho tsena le liphetoho tsa bophelo li baka mathata a mangata a bophelo bo botle.
Lefu la tsoekere, e leng le leng la mafu a atileng haholo, ke seoa se ntseng se hola le ho tšoenyeha ho hoholo ho imetseng lefats'e. Leha ho le joalo, li-millet li sebetsa e le phefumoloho e ncha ea ho sebetsana le mathata ana a bophelo bo botle.
Leha nyalothe esale e le teng ho tloha mehleng ea boholo-holo, a ile a ntšoa lijong ka lebaka la liphetoho tsa mekhoa ea lijo le ho ikopanya ha lichaba tsa lefatše ’me a ’nile a nkoa e le lijo tsa batho ba futsanehileng. Leha ho le joalo, ho ata ha mafu a mokhoa oa bophelo ho entse hore re hlokomele melemo ea phepo e nepahetseng ea lijo-thollo tsena.
Millet e fetotse indasteri ea bophelo bo botle. Millet e na le li-antioxidants tse ngata tse kang quercetin, catechin, curcumin, joalo-joalo, e thusang ho loantša li-radicals tsa mahala. Ho ja nyalothe ho na le melemo e mengata, empa bohlale bo itšetlehile ka hore na re e sebelisa joang. Ha se ts'ireletso empa ha e na thuso haeba lijo-thollo li kopantsoe 'me li jeoa e le li-multigrain. Sistimi ea metabolism ea 'mele ea rona e tlameha ho khetholla lijo-thollo ka seng le karabelo ea eona e ikhethang. Ho khomarela mofuta o le mong oa lijo-thollo bonyane likhoeli tse peli pele u leka tse ling ho molemo ka ho fetisisa.
Li-millet li kentsoe mererong ea lijo tsa motšehare likolong. Ke mokhoa o babatsehang oa ho tlisa phepo e nepahetseng ho bana ba ntseng ba hōla.
Kaha ho na le mobu o monyenyane o setseng bakeng sa ho nosetsa le baahi ba bangata, millet ke mopholosi le mohlolo bakeng sa sekete se secha sa lilemo. Boleng ba eona ba ho tšoarella bo tla phetha karolo ea bohlokoa ho boloka tlhoko ea lijo ea baahi ba ntseng ba eketseha.