igbo
Millets eguzowo n'ule nke oge ma dịrị adị tupu Indus Valley Civilisation. Akpọwo ya n'ihe odide Yajurveda kasị ochie dị ka priyan gava (millet foxtail), anaava (millet barnyard) na shyamaka (millet mkpịsị aka), bụ́ nke bu Bronze Age nke 4500 TOA.
Millet so n'ụdị nri ọka, nke amaara maka nri mpaghara kpọmkwem na mpaghara mpaghara ahụ. N'oge mbụ, tupu Green Revolution, osikapa na ọka wit bụ ọka ndị bụ isi dị. N'ihi mkpa ọrụ dịgasị iche iche, ọ bụ naanị ụfọdụ ndị nọ na mpaghara ụfọdụ nwere ike ị nweta ma nweta ihe ọkụkụ a. N'oge a na-akọ ihe, mkpụrụ ọka millet chọrọ obere ego nke mkpụrụ osisi na-enwekwu owuwe ihe ubi, ha nwekwara ike itolite ngwa ngwa dị ka ihe ọkụkụ nke mmiri ozuzo na-eri, nke na-enyere aka ịkwado ọrụ ugbo.
N'akụkọ a, Dr Karthiyayini Mahadevan, Onye isi, ọdịmma na ọdịmma na Columbia Pacific Communities, na-enyere anyị aka ịghọta ka ịgbakwunye obere nri superfood ndị a na nri gị kwa ụbọchị nwere ike isi nyere ahụike gị aka.
Ọ ghọrọ ọka a ma ama n'etiti ndị na-abaghị ọgaranya na-arụsi ọrụ ike ụbọchị dum n'ihi uru nri ya. Millet bụ ọka ndị nwere ume nwere uru nri dị elu, mpaghara mpaghara ọ bụla were ụfọdụ millet maka ojiji ha na-eme ihe mgbe niile. N'India, millet bụ ọka kacha ewu ewu ruo afọ 50 gara aga.
Millet bụ obere ọka na-achọ obere mbọ, ọgwụ pesticides, na fatịlaịza iji too n'ime ala.
A na-ekewa ha ụzọ abụọ, nnukwu millet na obere millet, dịka nha na ebe a na-akọ ihe. Sorghum (jowar) na millet pearl (bajra) bụ ndị a na-ejikarị eme ihe na mpaghara India. Otu obere millet gụnyere millet mkpịsị aka (ragi), millet foxtail (kangni), obere millet (kutki) wdg.

Ebe igwe na-ewere ọtụtụ n'ime ọrụ aka siri ike, enwere mgbanwe n'ụdị ndụ, na nri a chọrọ na-agbada ruo mgbe ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ mụbara. Green Revolution zutere ihe na-eto eto site n'ịba ụba mkpụrụ osisi na fatịlaịza na kemịkalụ, na-enye ọtụtụ ezinụlọ nri. Mkpụrụ nke osikapa na ọka wit mụbara ruo ọtụtụ mpịaji. Mana, mgbanwe ndị a na mgbanwe ndụ na-ebute ọtụtụ ihe ịma aka ahụike.
Ọrịa shuga mellitus, otu n'ime ọrịa ndị a na-ahụkarị, bụ ọrịa na-efe efe na-eto eto yana nnukwu nsogbu ahụike na-anyịgbu ụwa. N'agbanyeghị nke ahụ, millet na-eje ozi dị ka ume ọhụrụ iji gboo ihe ịma aka ahụike ndị a.
N'agbanyeghị na millet dị kemgbe oge ochie, a napụrụ ha na nri n'ihi mgbanwe nke omume nri na ijikọ ụwa ọnụ, a na-elekwa ha anya dị ka nri ogbenye. Agbanyeghị, mmụba nke ọrịa ndụ emeela ka anyị mara uru nri dị na ọka a.
Millet agbanweela ụlọ ọrụ ahụike. Millet bara ụba na antioxidants dị ka quercetin, catechin, curcumin, wdg, nke na-enyere aka ịlụ ọgụ na free radicals. Iri millet nwere ọtụtụ uru, ma amamihe dị n'otú anyị si eri ya. Ọ naghị echebe ma ọ bụrụ na a na-agwakọta ọka ma rie ya dị ka multigrain. Sistemụ metabolic nke ahụ anyị ga-enwerịrị ike ịmata ụdị ọka ọ bụla na mmeghachi omume ya. Ịrapara n'otu ụdị ọka ọ dịkarịa ala ọnwa abụọ tupu ị na-agbalị ndị ọzọ kacha mma.
Ewebatala millet n'usoro nri etiti ụbọchị n'ụlọ akwụkwọ. Ọ bụ ụzọ magburu onwe ya isi wetara ụmụaka na-eto eto nri kwesịrị ekwesị.
Ebe ọ bụ na ala fọdụrụ maka ịgba mmiri na ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ ka ukwuu, millet bụ ihe nzọpụta na ihe ebube maka narị afọ iri ọhụrụ. Ogo nkwado ya ga-arụ ọrụ dị mkpa n'idebe agụụ nri nke ọnụ ọgụgụ na-eto eto.