Dünýäniň köp sanly berhizinde ştapel, adam ösdürip ýetişdirmezden ozal Afrikada ýabany ösüpdir. Iýmitlere baý bolmakdan başga-da, sowuk, gurak sebitlerde gowy ösýär we ekilenden 70 günüň dowamynda ýygnalyp bilner. Ilki bilen Afrikada, Aziýada we Europeewropada ösdürilip ýetişdirilse-de, Günbatar dünýäsinde has meşhur bolýar.
Millet köplenç tehniki taýdan tohum bolsa-da, gadymy däne hökmünde suratlandyrylýar. “Gadymy däne” adalgasynyň resmi kesgitlemesi ýok, ýöne Bütin däne geňeşi bu kategoriýa soňky birnäçe asyryň dowamynda üýtgemän galan däneleri öz içine alýar. Kwinoa, çia tohumy we garpyz gadymy däne hasaplanýar, bugdaýyň häzirki görnüşleri ýok.
Tehniki taýdan tohum bolsa-da, tüwi beýleki dänelere saglyga meňzeş peýdalary hödürleýär we köp usulda taýýarlanyp bilner. Guş tohumynyň kiçijik sary bölejiklerine meňzeýär (aslynda bu ulanylyş usullarynyň biri), ýöne ýumşak mekgejöwen tagamly ýumşak däne bişirýär. Hem ýokumly, hem-de beýlekilerden başga-da köp ýürek goraýjy aýratynlyklary hödürleýär peýdalary. Mundan başga-da, glýutensiz iýmitiňize tagam dürlüligini goşup biljek üýtgeşik bir zat.
Milletiň saglyga nähili peýdalary bar?
Bişirilen bir käse 6 gramdan gowrak belok, 2 gram iýmit süýümi we 2 gramdan az ýag bilen 207 kaloriýa bar. Kalsiý, mis, demir, magniý, fosfor, kaliý we selen ýaly minerallara, şeýle hem folat, pantoten kislotasy, niasin, riboflawin we B6, C, E we K. witaminleri ýaly möhüm witaminlere baý.
Düwürtigiň hödürleýän saglyk üçin iň güýçli peýdalary, süýüminiň düzümi bilen baglanyşyklydyr. Mysal üçin, tüýdügiň düzümindäki ýokary süýüm derejesi ýokary dykyzlykly lipoproteini (HDL) ýa-da “gowy” holesterini ýokarlandyrmak bilen pes dykyzlykly lipoproteini (LDL) ýa-da “erbet” holesterini azaltmaga kömek edip biler. Holesteriniň derejesini ýokarlandyrmakdan başga-da, tüwiniň süýümi gan basyşyny peseltmek arkaly ýürek saglygyny goldaýar we şeýle etmek bilen ýürek agyry we insult töwekgelçiligini azaldýar.
Ine, milletiň hödürleýän beýleki saglyk peýdalary barada umumy maglumat:
- 100 gram hyzmat etmek üçin 9 gram süýüm bilen, tüwi sagdyn we yzygiderli iýmitlenmegi goldaýar. Şeýle hem kömek edip biler meselelerini çözmeli içgeçme ýaly we aşgazan ýarasynyň öňüni almak we içegäniň düwnük töwekgelçiligini azaltmak üçin sagdyn içege ösümliklerini goldaýar.
- Millet ýaly katekinlere baýdyr kwercetin bagyr we böwrek işini güýçlendirýär. Bu organlar bedeniň detoksifikasiýasy üçin zerurdyr.
- Tüwiniň magniý düzümi, 2-nji görnüşiň öňüni almak üçin insuliniň duýgurlygyny ýokarlandyrmak ýaly dürli peýdalary üpjün edýär süýji keseli.
- Millet köp antioksidantlar bedeni erkin radikal zeperlerden we oksidleýji stresden goraýan selen, kwseretin we pantoten kislotasy ýaly köp hroniki keselleriň öňüni almaga kömek edýär.
- Baý demir folat we fol turşusy ýaly, gyzyl gan öýjükleriniň emele gelmegini goldamak we gemoglobiniň ýeterlik derejesini saklamak arkaly ganazlygyň öňüni almaga kömek edýär.
- Tüwiniň fosfor düzümi öýjükleriň, dokumalaryň we süňkleriň emele gelmegini goldaýar, bedeniň özüni abatlamagyna kömek edýär - fosfor nerw ulgamynyň gurluşlarynda hem möhüm elementdir.
- Köp eremeýän süýüm, tüweleý içegäniň üstaşyr wagtyny azaltmak bilen öt daşlarynyň emele gelmeginiň öňüni alýar - öt daşlarynyň emele gelmegine goşant goşýandygy belli bolan öt kislotasynyň bölünip çykmagyny hem azaldar.
Tüwiniň saglyga berýän peýdasyndan lezzet almak isleseňiz, bu gadymy dänäni iýmitiňize goşmak aňsat. Tüwi ýaly buglap, risotto bişirip, salatda gök önümler bilen zyňyp ýa-da diňe tagamly we özbaşdak hödürläp bolýar.
Millet bişirmek üçin maslahatlar
Millet ownuk, näzik dänelere bişirýär, şonuň üçin köp dürli reseptlerde ýa-da ýeke-täk gap-gaç hökmünde gowy işleýär. Tüweleý bişirilende ýatda saklamaly zat, kiçijik sary monjuklardyr gaty gowy çalt bişirmek, sebäbi gaty az, şonuň üçin bu dänäni aşa köp iýmezlik üçin taýýarlanyňyzda aýratyn üns bermeli. Ine, taýýar, däneli dänäni taýýarlamak üçin ýönekeý resept:
Goşundylar:
- 1 stakan bişirilmedik tüwi
- 2 käse gök önüm çorbasy (ýa-da suw)
- ¼ çaý çemçesi duz
- 1 nahar çemçesi ýag
Görkezmeler:
- Bişmedik tüwini orta, otda uly we gury gazanda gyzdyryp, altyn-goňur reňke öwrülýänçä 4-5 minutlap tostda gyzdyryň.
- Ösümlik çorbasyny we duzy garmaly, soňra suwuklygy ýokary otda gaýnadyň.
- Heatylylygy peseldip, ýagda garmaly, soňra gazany ýapmaly.
- Tüwiniň däneleri suwuklygyň köp bölegini özüne siňdirýänçä, takmynan 15 minut gaýnadyň - çakdanaşa garyşdyrmaň ýa-da gapagy ýokary galdyrmaň.
- Heatylylykdan aýyryň we suwuklygyň galan bölegi sorulýança takmynan 10 minutlap ýapyň.
- Tüwini vilka bilen süpüriň we tagamyny tagamyna sazlaň. Gyzgyn hyzmat ediň.
Glýutensiz nahar bişirmekde tüwi nädip ulanyp bilersiňiz? Tomusly tagamly salat üçin sowadylan tüwi täze otlar we dogralan gök önümler bilen zyňmaga synanyşyň. Ora-da has ýakymly nahar görnüşi üçin, bişirilen tüwi (ýokardaky görkezmeleri ulanyp) we halaýan gök önümleriňiz bilen özüňiziň weggie burgerlerini taýýarlaň, soňra tostda hyzmat ediň Schär Gluten Free Gamburger Buns. Ine, çalt we aňsat resept:
Goşundylar:
- 1 çaý çemçesi zeýtun ýagy
- 1 ownuk sary sogan, kesilen
- 2 sany sogan sarymsak
- 2 sany ownuk gök, kesilen
- 1 sany uly käşir, gabykly we dogralan
- 2 käse bişirilen tüwi
- Duz we burç
- 1 çaý çemçesi kimyon
- As çaý çemçesi çili tozy
- Kaýen çümmük (islege görä)
- 1 ½ stakan glýutensiz un
